Ngày 11/12/2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98/2023/QH15 (“Nghị quyết”), khuôn khổ cho các cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong vai trò đầu tàu kinh tế quốc gia. Điểm nổi bật của Nghị quyết là mở rộng các cơ chế đặc thù về đất đai, tài chính, thu hút đầu tư chiến lược và trao thêm thẩm quyền cho chính quyền đô thị để triển khai những dự án mang tính dẫn dắt. Đặc biệt, Việt Nam thiết lập mô hình Khu Thương mại Tự do Cái Mép Hạ gắn với cảng biển, với gói ưu đãi sâu về thuế, đất đai, nhân lực và ngoại hối, hướng tới hình thành trung tâm logistics - công nghiệp - thương mại quốc tế của miền Nam Việt Nam.

1. Các cơ chế mới và sửa đổi đáng chú ý dành cho Thành phố Hồ Chí Minh

Nghị quyết bổ sung một loạt cơ chế đặc thù nhằm trao cho Thành phố Hồ Chí Minh công cụ pháp lý mạnh hơn để thu hút nhà đầu tư chiến lược và triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Bổ sung các ngành, nghề ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược

Nghị quyết bổ sung 11 nhóm dự án ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược tại khoản 1 Điều 7 Nghị quyết số 98/2023/QH15 nhằm mở rộng danh mục các dự án ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược, tập trung vào các dự án đầu tư lớn, mang tính dẫn dắt trong phát triển hạ tầng giao thông, hạ tầng đô thị, hạ tầng du lịch, văn hóa - thể thao, y tế chuyên sâu, năng lượng sạch, logistics, bảo vệ môi trường, dự án đầu tư tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Cụ thể:

• Đầu tư đường sắt đô thị/trainway ven sông Sài Gòn (từ 6.000 tỷ đồng).

• Dự án khu đô thị hỗn hợp (từ 50.000 tỷ đồng).

• Khu liên hợp thể thao, công viên văn hóa, công viên chuyên đề (từ 15.000 tỷ đồng).

• Dự án khách sạn, khu du lịch, nghỉ dưỡng cao cấp, vui chơi giải trí tổng hợp có golf, casino (từ 35.000 tỷ đồng).

• Đầu tư hạ tầng khu vực thương mại tự do (FTZ), khu công nghiệp, khu phi thuế quan, khu công nghệ cao (từ 30.000 tỷ đồng).

Việc bổ sung danh mục nêu trên tạo hành lang pháp lý rộng để thu hút nhà đầu tư có năng lực tài chính và công nghệ, hướng đến các dự án hạ tầng quy mô lớn, mang tính dẫn dắt, có khả năng lan tỏa về không gian đô thị, dịch vụ, công nghệ và môi trường.

Điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược

Nghị quyết siết chặt các điều kiện về năng lực tài chính và kinh nghiệm áp dụng đối với các nhà đầu tư chiến lược, trong đó:

• Vốn chủ sở hữu tối thiểu 15% tổng mức đầu tư dự án.

• Yêu cầu vốn chủ sở hữu tăng dần từ 500 tỷ – 20.000 tỷ đồng, tùy loại dự án (hạ tầng giao thông, đô thị, du lịch, FTZ, v.v.) và kèm điều kiện đã triển khai dự án tương tự với tổng vốn lớn (từ 2.000 tỷ đến 25.000 tỷ đồng).

Bên cạnh đó, nhà đầu tư vẫn phải cam kết đào tạo nhân lực, bảo đảm quốc phòng – an ninh, bảo vệ môi trường theo quy định pháp luật.

Cơ chế chỉ định nhà đầu tư và thẩm quyền cho UBND Thành phố Hồ Chí Minh

Trên nền điều kiện nhà đầu tư chiến lược đã được “chuẩn hóa”, Nghị quyết cho phép áp dụng hình thức chỉ định nhà đầu tư đối với các dự án thuộc danh mục ưu tiên. Đây là bước dịch chuyển từ đấu thầu cạnh tranh sang cơ chế lựa chọn trực tiếp trong phạm vi hẹp, nhằm rút ngắn quy trình đánh giá năng lực, đàm phán và phê duyệt, qua đó tăng tốc triển khai những dự án được coi là cấp bách và mang tính chiến lược.

Cùng lúc, thẩm quyền của UBND Thành phố Hồ Chí Minh được tăng cường đáng kể:

• Quyết định sử dụng đất trong phạm vi Thành phố mà không phải phụ thuộc cứng nhắc vào chỉ tiêu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quốc gia, phần chênh lệch sẽ được cập nhật trong kỳ quy hoạch tiếp theo.

• Bảo lãnh cho doanh nghiệp vay vốn nước ngoài hoặc phát hành trái phiếu quốc tế.

• Cho phép nhà đầu tư chiến lược thế chấp quyền sử dụng đất trả tiền một lần tại tổ chức tín dụng nước ngoài.

Các cơ chế này tạo ra không gian linh hoạt hơn trong quản lý đất đai và huy động nguồn vốn trung – dài hạn từ thị trường quốc tế, nhưng kéo theo đó là yêu cầu cao hơn về quản trị rủi ro tài chính công, minh bạch trong phê duyệt dự án và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương.

2. Ưu đãi đầu tư đặc thù đối với FTZ Cái Mép Hạ

Nghị quyết lần đầu tiên thiết lập một mô hình khu thương mại tự do gắn với cảng biển tại Việt Nam. Khác với Trung tâm tài chính, vốn tập trung vào các hoạt động ngân hàng, đầu tư, sản phẩm tài chính và dòng vốn quốc tế, khu thương mại tự do được thiết kế cho giao dịch hàng hóa, logistics, sản xuất, và trung chuyển với trọng tâm là ưu đãi thuế hàng hóa, thuế thu nhập doanh nghiệp, cơ chế đất đai và thanh toán ngoại tệ phục vụ thương mại. Nói cách khác, trung tâm tài chính quản lý “dòng vốn”, còn FTZ vận hành “dòng hàng và chuỗi cung ứng”.

Trên nền tảng đó, Nghị quyết xây dựng một “gói thể chế đặc biệt” dành cho khu này, bao gồm ưu đãi về thuế thu nhập, đất đai, thủ tục đầu tư, lao động quốc tế, ngoại tệ và hải quan, tạo điều kiện để FTZ Cái Mép Hạ có thể vận hành theo thông lệ quốc tế và cạnh tranh với các mô hình FTZ trong khu vực.

Tổng thể, FTZ Cái Mép Hạ mở ra một môi trường đầu tư thuận lợi rõ rệt về thủ tục rút gọn, cơ chế ngoại hối linh hoạt và gói ưu đãi thuế - đất đai có tính cạnh tranh cao, giúp nhà đầu tư giảm đáng kể chi phí tuân thủ và tối ưu hóa cấu trúc vận hành. Với vị thế là FTZ cảng biển đầu tiên của Việt Nam, khu vực này được kỳ vọng sẽ trở thành điểm đến chiến lược cho các tập đoàn trong chuỗi logistics, sản xuất công nghệ cao và trung chuyển quốc tế, đồng thời nâng vị thế Việt Nam như một trung tâm logistics – thương mại cạnh tranh trong khu vực.