Kể từ ngày 18 tháng 10 năm 2026, Nghị định 342/2026/NĐ-CP (Nghị định 342) thay thế Nghị định 09/2018/NĐ-CP (Nghị định 09) sẽ có hiệu lực, đưa ra khung pháp lý mới cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thực hiện hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp tại Việt Nam.
Có lẽ điểm được mong chờ nhất của Nghị định 342 là việc bỏ ENT – Economic Needs Tests - Kiểm tra nhu cầu kinh tế. Từ khi ra đời, ENT đã là rào cản thử thách nhất mà các nhà bán lẻ nước ngoài phải vượt qua khi mở các điểm bán lẻ lớn ở Việt Nam (ENT vì thế còn được gọi đùa là Ear – Nose – Throat - “Tai – Mũi – Họng”, để chỉ sự “phiền toái” mà thủ tục này gây ra cho nhà bán lẻ nước ngoài: không phải bệnh chết người, nhưng phải mất nhiều thời gian mới qua khỏi). Sau 20 năm, rào cản ENT nay đã được gỡ bỏ.
Vì vậy, trong bản tin này, chúng tôi muốn chia sẻ chủ yếu cho các nhà đầu tư nước ngoài muốn mở cửa hàng bán lẻ mà theo Nghị định 09 sẽ phải chịu ENT, và nay đang chuẩn bị được hưởng chính sách mở cửa thị trường mới, ưu đãi hơn theo Nghị định 342. Theo đó, chúng tôi sẽ chia sẻ bốn điểm đáng chú ý nhất sau đây:
• Không áp dụng ENT;
• Điều kiện mới về địa điểm;
• Xác định rõ hơn khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng; và
• Thủ tục thẩm định về an ninh quốc gia mới.
Bảng 1 (VI)
STT
Nội dung
Nghị định 09
Nghị định 342, kèm bình luận của LNT
1.
Không áp dụng ENT: cam kết theo các FTA nay được thực thi
Cơ sở bán lẻ thứ hai trở đi: không áp dụng ENT nếu cửa hàng bán lẻ đáp ứng TẤT CẢ các điều kiện dưới đây1:
Diện tích dưới 500 m²;
Nằm trong trung tâm thương mại; và
Không phải cửa hàng tiện lợi hoặc siêu thị mini.
Ngoài các trường hợp không áp dụng đã có theo Nghị định 09, Nghị định 342 bổ sung trường hợp được mong đợi nhất không áp dụng ENT:
Nhà đầu tư đến từ quốc gia có hiệp định thương mại với Việt Nam trong đó bãi bỏ yêu cầu ENT (ví dụ nhà đầu tư CPTPP/ EVFTA).2
Bình luận của LNT:
Đối với các nhà bán lẻ nước ngoài lâu nay chờ đợi để mở cửa hàng bán lẻ lớn tại Việt Nam, đây có lẽ là thay đổi quan trọng nhất.
Lưu ý rằng chỉ những nhà đầu tư đến từ quốc gia là thành viên của một số hiệp định thương mại nhất định mới được hưởng chính sách mở cửa thị trường đặc biệt này.
2.
Điều kiện về địa điểm của cơ sở bán lẻ: mở rộng hơn và có thể bị diễn giải khác nhau
Điều kiện:3
Không có nợ thuế quá hạn, nếu doanh nghiệp đã thành lập tại Việt Nam từ ≥ 1 năm.
Địa điểm của cơ sở bán lẻ phù hợp với quy hoạch liên quan của khu vực thị trường địa lý.
Điều kiện:4
Không có nợ thuế quá hạn, nếu doanh nghiệp đã thành lập tại Việt Nam từ ≥ 1 năm tính đến ngày nộp hồ sơ.
Địa điểm của cơ sở bán lẻ phải tuân thủ đầy đủ pháp luật hiện hành về (i) đất đai; (ii) quy hoạch; (iii) đầu tư; (iv) xây dựng; (v) phòng cháy chữa cháy; (vi) an toàn giao thông; và (vii) vệ sinh môi trường.
Bình luận của LNT:
Việc dẫn chiếu tới các lĩnh vực pháp luật thuộc 7 lĩnh vực từ (i) đến (vii) nêu trên là rất rộng. Nghị định 342 mở rộng điều kiện về địa điểm, từ chỗ chỉ cần phù hợp với quy hoạch thành phải tuân thủ nhiều yêu cầu của pháp luật chuyên ngành.
Lưu ý rằng Nghị định 342 không quy định rõ cách thức đánh giá “tuân thủ đầy đủ” trên thực tế. Các biểu mẫu hồ sơ theo nghị định này cũng chưa giải quyết trọn vẹn vấn đề này.
Hệ quả: Đây có thể là vùng đất cho quyền tự quyết của cơ quan cấp phép. Thông thường, khi vấn đề còn có thể chịu các diễn giải khác nhau, có thể phát sinh yêu cầu bổ sung tài liệu và lấy ý kiến các cơ quan liên ngành, rốt cuộc dẫn đến chậm trễ.
3.
Kiểm tra khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng: rõ ràng hơn
Không có ngưỡng để xác định cấp độ của khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng.
Đưa rangưỡng 5.000 m² để xác định cấp độ áp dụng của khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng:
Cơ sở bán lẻ < 5.000 m² → cấp xã/ phường;
Cơ sở bán lẻ ≥ 5.000 m² → cấp tỉnh.5
Bình luận của LNT:
Ngưỡng 5.000 m² mới này giúp giảm sự mơ hồ về khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng, và tạo cơ sở xác định rõ trọng tâm hơn cho việc đánh giá ENT.
4.
Thẩm định về an ninh quốc gia: lần đầu được quy định
Quy trình thẩm định của Bộ Công an (BCA) và Bộ Quốc phòng (BQP) chưa được quy định.
Cơ quan cấp Giấy phép kinh doanh và Giấy phép lập cơ sở bán lẻ phải lấy ý kiến chấp thuận của cả BCA và BQP về các vấn đề an ninh quốc gia trong các trường hợp sau:6
Một số hồ sơ xin cấp Giấy phép kinh doanh có nhà đầu tư nằm ngoài phạm vi cam kết điều ước mà Việt Nam áp dụng;
Bên vận hành do nước ngoài kiểm soát đối với các nền tảng thương mại điện tử trung gian lớn, mạng xã hội thương mại điện tử hoặc nền tảng thương mại điện tử tích hợp đủ điều kiện;
Chuỗi bán lẻ lớn, khi nhà đầu tư đã đạt:
100 cơ sở, mỗi cơ sở < 500 m²; và/hoặc
50 cơ sở, mỗi cơ sở từ 500 m² đến < 3.000 m²; và/hoặc
30 cơ sở, mỗi cơ sở ≥ 3.000 m².
Bình luận của LNT:
Đối với các trường hợp phải thẩm định, trên thực tế quy trình này có thể tốn nhiều thời gian.
1 Nghị định 09, Điều 23.1.
2 Nghị định 342, Điều 22.1.
3 Nghị định 09, Điều 22.1, được sửa đổi bởi Nghị quyết số 19/2026/NQ-CP của Chính phủ, Phụ lục II, Phần E, Mục III.
4 Nghị định 342, Điều 21.1.
5 Nghị định 342, Điều 22.2(a).
6 Nghị định 342, các Điều 8.3, 12, 26 và 27.
Tóm lại, Nghị định 342 được kỳ vọng sẽ giúp việc kinh doanh bán lẻ tại Việt Nam trở nên dễ dàng hơn với nhiều nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là nhà đầu tư đến từ các thành viên của các hiệp định thương mại đời mới như CPTPP và EVFTA. Tuy vậy, vẫn còn phải chờ xem các điều kiện mới và điều kiện được cập nhật theo Nghị định 342 – nhất là những điều kiện còn để lại không gian cho quyền tự quyết của cơ quan quản lý, chẳng hạn về yêu cầu về tuân thủ pháp luật tại địa điểm và về thủ tục thẩm định an ninh quốc gia của BCA và BQP – sẽ được áp dụng cụ thể như thế nào trên thực tế.