Luật Đầu tư năm 2025 (“Luật Đầu Tư 2025”), có hiệu lực từ ngày 01/03/2026, tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động đầu tư tại Việt Nam trong bối cảnh yêu cầu cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế ngày càng trở nên cấp thiết, đặc biệt gắn với định hướng phát triển Trung tâm tài chính tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Bài viết này cung cấp một số điểm mới đáng chú ý của Luật Đầu Tư 2025 và những tác động pháp lý có thể phát sinh đối với môi trường đầu tư tại Việt Nam.

1. Nhà đầu tư nước ngoài được quyền thành lập tổ chức kinh tế thực hiện dự án trước khi xin cấp phép dự án

Khoản 2 Điều 19 Luật Đầu Tư 2025 ghi nhận quyền của nhà đầu tư nước ngoài được thành lập tổ chức kinh tế tại Việt Nam mà không bắt buộc phải có dự án đầu tư được cấp phép trước, với điều kiện đáp ứng các điều kiện tiếp cận thị trường áp dụng đối với nhà đầu tư nước ngoài theo quy định của pháp luật.

Quy định này đánh dấu sự thay đổi đáng kể so với cách tiếp cận của Luật Đầu Tư trước đây, vốn đặt nặng logic “có dự án trước – thành lập doanh nghiệp sau”. Dưới góc độ chính sách pháp luật, sự điều chỉnh này phản ánh cách nhìn linh hoạt hơn đối với hoạt động chuẩn bị đầu tư, thừa nhận nhu cầu hiện diện pháp lý của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam ngay từ giai đoạn nghiên cứu thị trường, xúc tiến đầu tư và cấu trúc dự án.

Ngoài ra, theo bản dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Đầu Tư 2025, trong thời hạn sáu (06) tháng kể từ ngày thành lập tổ chức kinh tế, nhà đầu tư phải hoàn tất thủ tục để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư; quá thời hạn này mà chưa được cấp, tổ chức kinh tế phải thực hiện thủ tục giải thể. Quy định như dự thảo hiện nay có thể tạo ra rào cản đối với nhà đầu tư khi cân nhắc việc thành lập tổ chức kinh tế trước, bởi lẽ nếu không hoàn tất việc cấp GCNĐKĐT (trong khi hợp lý hơn có thể chỉ nên yêu cầu đã nộp hồ sơ xin cấp GCNĐKĐT) thì doanh nghiệp sẽ phải giải thể — một quy trình có thể bị kéo dài do cơ quan đăng ký đầu tư cần xin ý kiến các bên liên quan như công an thành phố hoặc các cơ quan trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng, hoặc do các sự kiện bất khả kháng khác.

2. Làm rõ phạm vi dự án phải xin cấp chấp thuận chủ trương đầu tư

Luật Đầu Tư 2025 đã có bước tiến quan trọng trong kỹ thuật lập pháp khi quy định cụ thể danh mục các dự án phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Theo Điều 24, 20 nhóm dự án thuộc diện phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, bao gồm chủ yếu các dự án trong lĩnh vực hạ tầng quan trọng, các dự án sử dụng đất đai, khu vực biển, các dự án có nguy cơ tác động lớn đến môi trường, cũng như các dự án thực hiện tại khu vực nhạy cảm về quốc phòng, an ninh.

Về thẩm quyền, Luật Đầu Tư 2025 tiếp tục duy trì cơ chế phân cấp trong việc chấp thuận chủ trương đầu tư, theo đó phần lớn các dự án thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc Ban Quản lý khu công nghiệp; chỉ một số ít dự án đặc thù còn thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ và không còn trường hợp nào thuộc thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư của Quốc hội. Cách phân cấp này thể hiện nỗ lực cải cách thủ tục hành chính đầu tư, hướng tới rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và nâng cao tính chủ động của chính quyền địa phương.

3. Đơn giản hóa thủ tục đầu tư ra nước ngoài

Theo quy định mới, phạm vi các dự án phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài được thu hẹp đáng kể, chủ yếu áp dụng đối với các dự án có quy mô vốn lớn (theo ngưỡng cụ thể sẽ được quy định tại Nghị định hướng dẫn) hoặc thuộc ngành, nghề đầu tư ra nước ngoài có điều kiện.

Đối với phần lớn các dự án còn lại, nhà đầu tư thực hiện cơ chế đăng ký giao dịch ngoại hối với Ngân hàng Nhà nước để chuyển vốn ra nước ngoài. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt từ mô hình “xin – cho” sang mô hình quản lý dựa trên kiểm soát dòng vốn và nghĩa vụ báo cáo, đồng thời vẫn duy trì cơ chế giám sát cần thiết đối với các dự án có ảnh hưởng lớn đến an ninh tài chính – tiền tệ của quốc gia.

4. Thủ tục đầu tư đặc biệt

Quy định mới về thủ tục đầu tư đặc biệt mở rộng phạm vi áp dụng cho tất cả các dự án đầu tư trong khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế và khu chức năng trong khu kinh tế (trừ dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định của Chính phủ), thay vì chỉ giới hạn ở một số lĩnh vực công nghệ cao như trước đây.

Dự án đăng ký theo cơ chế này được miễn thực hiện nhiều thủ tục tiền kiểm như chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định công nghệ, đánh giá tác động môi trường, lập quy hoạch chi tiết và cấp Giấy phép xây dựng, trên cơ sở nhà đầu tư tự cam kết đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn, quy chuẩn pháp luật liên quan. Trước khi khởi công, nhà đầu tư vẫn phải thực hiện thông báo và nộp báo cáo kinh tế – kỹ thuật cùng báo cáo thẩm tra theo quy định, và Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư tiếp tục là căn cứ để thực hiện các thủ tục về đất đai và quản lý nhà nước đối với dự án.

Cơ chế thủ tục đầu tư đặc biệt tạo nền tảng pháp lý linh hoạt và rút gọn thủ tục hành chính, qua đó đóng vai trò then chốt trong việc thu hút dòng vốn, nhà đầu tư chiến lược và các định chế tài chính chất lượng cao, đặc biệt là các dự án thuộc trung tâm tài chính quốc tế.

Nhìn chung, Luật Đầu Tư 2025 tiếp tục khẳng định định hướng cải cách nhất quán của pháp luật đầu tư Việt Nam, với trọng tâm là đơn giản hóa thủ tục, phân cấp thẩm quyền và tăng cường tính minh bạch trong quản lý nhà nước về đầu tư. Những thay đổi này không chỉ có ý nghĩa về mặt kỹ thuật lập pháp, mà còn góp phần định hình môi trường pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư trong giai đoạn phát triển tiếp theo của nền kinh tế.